دستگاه های آنالیز بدن برای مشخص کردن درصد چربی، عضله و استخوان

ترکیب‌ بدن از نسبت توده چربی به توده بدون چربی به دست می‌آید. ترکیبات یک بدن سالم از درصد کمتری چربی و درصد بیشتری توده بدون چربی، مانند عضله، استخوان و اندام‌های مختلف تشکیل می‌شود. ترکیبات بدن برای ارزیابی سلامتی و سطح تناسب اندام اندازه‌گیری می‌شود. آنالیز ترکیب‌های بدن غالباً در ابتدای دوره کاهش وزن یا برنامه تناسب اندام انجام می‌شود و به طور دوره‌ای برای نظارت بر پیشرفت به دست آمده تکرار می‌شود.

قبل از هر چیز لازم است بدانید که مدل‌های مختلفی برای توصیف ترکیبات بدن به کار برده می‌شود.

دو مدل متداول برای توصیف ترکیبات بدن عبارتند از:

مدل ۲C

  • توده چربی: چربی ماده‌ای است که به نظر می‌رسد همواره مقدار بیش از حدی از آن در بدن همه ما وجود دارد و همگی نهایت تلاشمان را برای از بین بردن این چربی‌های مقاوم انجام می‌دهیم. با این حال وجود چربی در بدن برای ارائه عملکردهای مختلف ضروری است: چربی امکان ذخیره انرژی را در بدن فراهم می‌کند، از اندام‌های داخلی محافظت می‌کند، مانند عایق عمل می‌کند و دمای بدن را تنظیم می‌کند. میزان چربی هیچگاه به صفر درصد نمی‌رسد و نگهداری درصد چربی بدن در حدی کمتر از چهار درصد در درازمدت به سلامتی آسیب می‌زند و به هیچ وجه توصیه نمی‌شود.
  • توده بدون چربی (FFM): توده بدون چربی همانطور که از اسمش مشخص است، شامل هر آن چیزی می‌شود که در بدن وجود دارد و چربی نیست. این توده از بخش‌های مختلفی مانند تمام اندام‌های داخلی، توده عضلانی ـ اسکلتی، آب و ... تشکیل می‌شود. هر آن چه را که چربی نیست، می‌توان در این گروه جای داد.

با در نظر گرفتن این دو مقدار برای به دست آوردن درصد چربی بدن کافی است که مقدار توده چربی را به وزن کل بدن تقسیم کنید. چنانچه فقط به دست آوردن چربی بدن مدنظر باشد و اندازه‌گیری توده بدون چربی، توده عضلانی و ... مهم نباشد، آنالیزهایی که از روش ۲C استفاده می‌کنند، مناسب خواهند بود.

مدل ۴C

برای آنالیز دقیق‌تر ترکیبات بدن باید از روش‌هایی استفاده کنید که بدن را به ترکیبات تشکیل دهنده آن تقسیم‌بندی می‌کند، یکی از این روش‌ها مدل چهارمولفه‌ای یا ۴C است. بدن در این مدل به چهار ترکیب زیر تقسیم می‌شود:

  • آب: میزان آب در بدن بزرگسالان بیش از ۵۰ درصد است. آب در چربی، عضله، خون و دیگر مایعات بدن وجود دارد. این ترکیبات را می‌توانید در یک تقسیم‌بندی ریزتر به آب داخل سلول‌های بدن (آب میان سلولی) و آب خارج سلولی (آب خارج سلولی) تفکیک کرد.
  • پروتئین: نسبت این ماده در بدن بازتابی از پروتئین موجود در عضلات بدن است.
  • مواد معدنی: مواد معدنی عمدتاً در دو محل در بدن ذخیره می‌شود: جریان خون و داخل بافت استخوانی.
  • چربی

حتما بخوانید: لاغری و کاهش وزن با روش های جراحی

عامل‌های تاثیرگذار بر ترکیب‌ بدن


ترکیبات بدن تحت تاثیر عامل‌هایی قرار دارد که انسان قادر به کنترل آنها نیست. این عوامل عبارتند از:

  • سن: چنانچه برنامه مناسبی برای تقویت عضلات نداشته باشید، توده عضلانی به موازات افزایش سن تحلیل می‌رود. در نتیجه متابولیسم کندتر می‌شود.
  • جنسیت: میزان چربی در بدن زنان بیشتر از مردان است، این تفاوت راهکاری طبیعی برای آماده کردن بدن زنان برای بارداری و شیردهی است.
  • ژنتیک: ژن‌ها نقش مهمی در پایین بودن طبیعی درصد چربی یا استعداد بدن برای حفظ و ذخیره چربی در نقاط معین دارند.
  • هورمون‌ها: هورمون‌ها بر احتباس آب و ترکیب‌ بدن اثر می‌گذارند.

ترکیب بدن سالم


درصد نرمال چربی در بدن زنان و مردان

توصیف زن

مرد

 

چربی ضروری ۱۰%  تا ۱۳% ۲% تا ۵%
ورزشکاران ۱۴% تا ۲۰%

۶% تا ۱۳%

 

اندام متناسب ۲۱% تا ۲۴%

۱۴% تا ۱۷%

 

قابل قبول ۲۵% تا ۳۱% ۱۸% تا ۲۴% 
چاق بیشتر از ۳۲ %

بیشتر از ۲۵ %

 

درصد چربی در بدن ورزشکاران پایین‌تر است تا این افراد فعال بهتر بتوانند در فعالیت‌های ورزشی مانند دو و دوچرخه‌سواری شرکت کنند. البته پایین بودن بیش از حد چربی نیز مطلوب نیست و نشان دهنده وجود مشکلی در بدن است. سندرم سه گانه زنان ورزشکار، شامل اختلالات تغذیه، اختلالات قاعدگی و کاهش تراکم استخوان همراه با افزایش احتمال پوکی استخوان و شکستگی‌های استرسی، خطر آسیب دیدگی و بروز عوارض گوناگون را افزایش می‌دهد. چاقی یا اضافه وزن باعث افزایش درصد چربی بدن می‌شود. برای بهبود ترکیب بدن لازم است که حجم توده بدون چربی را از طریق تقویت عضلات و استخوان‌ها افزایش دهید و چربی اضافی بدن را از بین ببرید.

حتما بخوانید: لاغری و رفع سلولیت بدون ورزش با دستگاه و روش تهاجمی و غیرتهاجمی

روش آنالیز ترکیبات بدن


اطلاع از ترکیبات بدن نخستین گام برای بهبود آن است، بنابراین بهتر است آنالیز ترکیبات بدن را هر چه سریع‌تر انجام دهید. تفسیر آنالیز بدن اطلاعات ارزشمندی را درباره وزن، چگونگی ارتقاء سلامت بدن و کمک به دست یافتن به اندامی متناسب در اختیارتان می‌گذارد. خوشبختانه روش‌های متعددی برای اندازه‌گیری ترکیبات بدن وجود دارد. بعضی از این روش‌ها سریع و آسان است، هرچند فقط اطلاعاتی کلی و پایه را در اختیارتان می‌گذارد. بعضی از روش‌ها پرهزینه و طولانی هستند و باید توسط کارشناسی مجرب انجام شوند. در این بخش چهار روش متداول آنالیز ترکیبات بدن را توضیح می‌دهیم.

کولیس چین پوستی

این روشی است که در باشگاه‌های ورزشی بسیار متداول است. کولیس عموماً به دلیل قابل حمل بودن و استفاده آسان به کار برده می‌شود، تقریباً هر فردی بعد از آموزش و با کمی تمرین می‌تواند از کولیس استفاده کند. برای اندازه‌گیری با کولیس کافی است که چربی خارجی بدن را در چند نقطه بین دو انگشت بگیرید، چین پوستی را بین دو بازویی کولیس قرار بدهید و اندازه بزنید. اعداد به دست آمده در محاسبات ریاضی ساده‌ای جایگذاری می‌شود تا توده چربی در کل بدن به دست بیاید. همانطور که می‌بینید، این روش بسیار ساده است. آنالیز مدل ۲C (دومولفه‌ای) را می‌توانید به راحتی با کولیس انجام دهید. کولیس فقط به شما می‌گوید که درصد چربی بدن چقدر است. هنگام آنالیز با کولیس باید به این نکات نیز توجه کنید: دقت نتایج ممکن است در تمام اندازه‌گیری‌ها یکسان نباشد، و تکرارپذیری (به دست آوردن نتایج یکسان در اندازه‌گیری‌های مختلف) به اندازه آنالیزهایی نیست که با دستگاه‌های پزشکی انجام می‌شود؛ دستگاه‌های پزشکی به گونه‌ای طراحی شده‌اند که واریانس کاهش و دقت افزایش یابد.

وزن‌سنجی هیدرواستاتیک

وزن‌سنجی هیدرواستاتیک که به وزن‌سنجی زیر آب نیز موسوم است، درصد چربی بدن را با استفاده از وزن بدن زیر آب اندازه‌گیری می‌کند. برای به دست آوردن وزن زیرآب لازم است که تمام هوای موجود در ریه‌ها را خالی کنید و سپس همانطور که روی ترازوی مخصوصی نشسته‌اید، زیر آب فروبروید.  وزن زیر آب با وزن روی خشکی مقایسه می‌شود و این اعداد به علاوه چگالی آب استخر در معادلات خاصی جایگذاری می‌شود. درصد چربی با استفاده از این محاسبات به دست می‌آید. وزن‌سنجی هیدرواستاتیک به شرط صحیح انجام شدن، روشی بسیار دقیق برای اندازه‌گیری درصد چربی بدن است و غالباً به عنوان استاندارد طلایی آنالیز ترکیبات بدن در نظر گرفته می‌شود. بااین حال وزن‌سنجی هیدرواستاتیک نیز مانند اندازه‌گیری با کولیس، فقط درصد چربی بدن را محاسبه می‌کند و اطلاعاتی درباره توده عضلانی اسکلتی، آب بدن و توده بدون چربی به دست نمی‌دهد.

DEXA

DEXA که گاهی اوقات DXA نیز گفته می‌شود، آزمایشی پزشکی است که برای انجام آن باید روی تخت مخصوصی دراز بکشید تا اشعه ایکس از بدنتان عبور کند؛ تفاوت بین انرژی که ابتدا به بدن تابانده می‌شود و انرژی اندازه‌گیری شده خروجی از بدن اندازه‌گیری می‌شود. اگرچه DEXA در ابتدا برای اندازه‌گیری تراکم استخوان ابداع شد، امروزه برای اندازه‌گیری توده چربی و توده عضلانی نیز کاربرد دارد. اسکن DEXA در کنار وزن‌سنجی هیدرواستاتیک به عنوان استاندارد زرین اندازه‌گیری درصد چربی بدن در نظر گرفته می‌شود. DEXA برخلاف کولیس و وزن‌سنجی زیر آب قابلیت اندازه‌گیری ترکیبات مختلف بدن را دارد؛ هر بازو و بالاتنه به طور جداگانه اسکن می‌شود تا توده چربی، توده بدون چربی نرم و تراکم استخوان هر بخش با دقت اندازه‌گیری شود. برای انجام دادن اسکن DEXA لازم است که از بیمارستان یا کلینیک مجهز به دستگاه DEXA وقت بگیرید.

آنالیز امپدانس زیستی الکتریکی

آنالیز امپدانس بیوالکتریک (BIA) جریان الکتریکی کوچکی را در بدن فرد برقرار می‌کند و مقاومت در برابر عبور جریان از آب بدن (امپدانس یا مقاومت ظاهری) را اندازه‌گیری می‌کند. ترکیب بدن بعد از اندازه‌گیری مقاومت ظاهری محاسبه می‌شود. این روش برخلاف روش‌های دیگر نیازی به حضور تکنیسین ندارد و می‌توانید خودتان این اندازه‌گیری را با استفاده از دستگاه BIA و طبق دستورالعمل انجام دهید. دستگاه‌های BIA در بازه کیفیتی و دقت گسترده‌ای وجود دارند و باید بدانید که تمام این دستگاه‌ها کل بدن را آنالیز نمی‌کنند. در بعضی دستگاه‌ها از BIA برای اندازه‌گیری مستقیم مقاومت ظاهری پا استفاده می‌شود و سپس نتیجه به بالاتنه تعمیم داده می‌شود. دستگاه‌های دستی فقط امپدانس بازو را مستقیماً اندازه می‌گیرند و نتیجه برای پایین تنه تخمین زده می‌شود. حال آن که دستگاه‌های مدرن پزشکی می‌توانند کل بدن را مستقیماً اندازه بگیرند و بسیار دقیق هستند، به گونه‌ای که اندازه‌گیری‌های آنها با نتایج روش‌های "استاندارد طلایی" همخوانی دارد، بدون آن که عوارض آن روش‌ها را به فرد تحمیل کند. پیشرفته‌ترین دستگاه BIA حتی قابلیت آنالیز بخش‌های مختلف را دارد. چون BIA آنالیز را از طریق اندازه‌گیری آب بدن انجام می‌دهد، اطلاعات مفیدی از تفسیر آنالیز به دست می‌آید. اگرچه تقریباً تمام دستگاه‌های BIA درصد چربی بدن را گزارش می‌دهند، بعضی دستگاه‌ها پیشرفته‌ترند و وزن آب بدن، توده اسکلتی ـ عضلانی، توده بدون چربی و ... را نیز در اختیار می‌گذارند.

چه زمانی باید ترکیب بدن را تغییر بدهیم؟


اگر درصد چربی بدن بسیار بالا باشد، باید سعی کنید آن را کاهش دهید تا وضعیت سلامتی‌تان بهبود یابد، عملکرد ورزشی‌تان ارتقاء یابد و در مجموع حال بهتری پیدا کنید. همچنین خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف نیز با کاهش وزن کمتر می‌شود. اگر درصد چربی بدن پایین‌تر از چربی ضروری باشد، باید تغییراتی ایجاد کنید تا درصد چربی افزایش یابد و سلامتی‌تان به خطر نیفتد. اگر می‌خواهید ترکیبات بدن را تغییر دهید تا سالم‌تر شوید و اندام متناسب‌تری پیدا کنید، باید سعی کنید که توده عضلانی را افزایش و توده چربی اضافی را کاهش دهید. برای این منظور می‌توانید رژیم غذایی‌تان را تغییر دهید، برنامه ورزشی منظمی را شروع کنید یا با رعایت رژیم غذایی مناسب و ورزش منظم به هدفتان برسید.